«Dødsfuge» av Paul Celan

Erika Fatland er en bestselgende forfatter og sosialantropolog kjent for prisbelønte reiseskildringer. I forfjor fikk hun Bokhandlerprisen for «Sjøfareren», og nå er hun i full gang med et nytt bokprosjekt.

Alle forfatterne som er med i podkasten Bokpodd1, velger seg et favorittdikt. Du kan høre episoden med Erika Fatland der du hører podkast eller på Spotify her.

Da Erika Fatland skulle velge et dikt, valgte hun «Dødsfuge» av Paul Celan i Olav H. Hauges oversettelse som «kanskje har gjort sterkest inntrykk på meg».

«Dødsfuge» av Paul Celan gjendiktet av flere norske forfattere. Erik Fatland valgte seg Olav H. Hauges som her er hentet fra en diktantologi jeg var redaktør for på 1990-tallet: Dikt fra antikken til vår tid Vestens lyrikk gjennom 2700 år. Red. Jon Haarberg/Hans H. Skei

Paul Celan

Paul Celan (1920 – 1970) var et pseudonym for Paul Antschel. Han ble født inn i en jødisk familie i Cernauti i Romania. Regionen han bodde i ble av Sovjetunionen i 1940 og ble mellom 1941 og 1944 av okkupert av Nazi-Tyskland.

I likhet med all jødisk befolkning i Øst-Europa ble jødene i Cernauti først presset sammen i ghettoer, siden sendt til konsentrasjonsleire og utryddelsesleire. Familien Antschel slapp ikke unna. Begge foreldrene til Celan ble drept, mens han selv var i en konsentrasjonsleir i Romania inntil den ble befridd av sovjetiske styrker fra den røde arme i 1944.

Paul Celan døde i 1970, da han kastet seg i Seinen i slutten av april. I kalenderen sin hadde han da skrevet: «avgang Paul». Celan er regnet som en av de mest betydningsfulle lyrikerne etter andre verdenskrig. Hans mest kjente dikt er «Dødsfuge», og det er regnet som selve mesterverket i Holocaustdiktningen.

Dødsfuge

Svart morgonmjølk me drikk ho um kvelden
me drikk ho middag og morgon me drikk ho um natti
me drikk og drikk
me grev ei grav ut i lufti der ligg ein ikkje trongt
Ein mann bur ihuset han leikar med ormane han skriv
han skriv når det myrknar til Tyskland ditt gylne hår Margarete
han skriv det og gjeng ifrå huset og stjernone gneistar han fløyter på hundane
han fløyter jødane sine ut og byd dei grava ei grav i jordi
han byd oss spel upp no til dans

Svart morgonmjølk me drikk deg um kvelden
me drikk deg morgon og middag me drikk deg um natti
me drikk og drikk
Ein mann bur i huset han leikar med ormane han skriv
han skriv når det myrknar til Tyskland ditt gylne hår Margarete
Ditt oskegrå hår Sulamith me grev ei grav ut i lufti der ligg ein ikkje trongt

Han ropar grav djupare i jordi de der de andre syng no og spel
han grip etter jarnet i beltet han svinger det augo er blå
stikk spaden djupare de der de andre spel upp til meir dans

Svart morgonmjølk me drikk deg um natti
me drikk deg middag og morgon me drikk deg um kvelden
me drikk og drikk
ein mann bur i huset ditt gylne hår Margarete
ditt oskegrå hår Sulamith han leikar med ormane

Han ropar spel søtare død døden er ein meister frå Tyskland
han ropar slå strengane djupare som røyk skal de stiga til vêrs
då har de ei grav i skyene der ligg ein ikkje trongt

Svart morgonmjølk me drikk deg um natti
me drikk deg middag døden er ein meister frå Tyskland
me drikk deg morgon og kveld me drikk og drikk
døden er ein meister frå Tyskland augo er blå
han treffer deg med blykulor han treffer deg godt
ein mann bur i huset ditt gylne hår Margarete
han hissar hundane på oss han gjev oss ei grav ut i lufti
han leikar med ormane og drøymer døden er ein meister frå Tyskland

ditt gylne hår Margarete
ditt oskegrå hår Sulamith